Birçok insan terapi sürecinde şu cümleyi kurar:

“Çocukluğuma dair neredeyse hiçbir şey hatırlamıyorum.”

Bu durum bazen kaygı yaratır. İnsan geçmişini hatırlamadığında kendini eksik ya da kopuk hisseder. Ancak Şema Terapi bu durumu oldukça yaygın görür. Çünkü zihin bazen unutmayı bir korunma yolu olarak seçer.

Bu yazıda çocukluk anılarına neden ulaşamadığımızı Şema Terapi, travma psikolojisi ve bellek süreçleri üzerinden adım adım açıklayacağım.

Çocukluk Anılarının Silik Olması Normal mi?

Öncelikle şunu bilmek gerekir: Çocukluk anılarının net olmaması her zaman bir sorun yaratmaz.

Psikoloji “infantil amnezi” kavramını kullanır. Beyin özellikle 0–3 yaş arasındaki olayları ayrıntılı biçimde kaydetmekte zorlanır. Ayrıca araştırmalar hafıza sistemlerinin bu dönemde tam gelişmediğini gösterir (Bauer, 2015).

Bununla birlikte Şema Terapi yalnızca biyolojik açıklamalarla yetinmez.

Şema Terapiye Göre Hatırlamamak Neden Bir Savunmadır?

Şema Terapiye göre hatırlayamamak çoğu zaman unutkanlık değildir. Zihin bazı anılardan uzak durur ve kişiyi acıdan korur.

Jeffrey Young, çocuklukta temel ihtiyaçlar karşılanmadığında erken dönem uyumsuz şemaların geliştiğini söyler (Young, Klosko & Weishaar, 2003).

Bu nedenle bazı anılar zihinde “tehlikeli” gibi görünür. Çünkü kişi bilinçdışı düzeyde şöyle düşünür:

  • “Bu çok acı verici.”

  • “Hatırlarsam çökerim.”

  • “Buna bakmak güvenli değil.”

Dolayısıyla zihin hatırlamaktan kaçınır.

Kopuk Korungan Mod Neden Devreye Girer?

Şema Terapi birçok kişide Kopuk Korungan Modun devreye girdiğini söyler.

Bu mod ortaya çıktığında kişi:

  • Duygularını kapatır

  • Anılarla bağını keser

  • Boşluk hisseder

  • Terapide çocukluğa gidemez

Young, bu modun kişiyi acıdan koruduğunu vurgular (Young et al., 2003).

Kısacası zihin hatırlamamakla kişiyi ayakta tutmaya çalışır.

Travma ve Dissosiyasyon Belleği Nasıl Etkiler?

Çocuklukta travma yaşayan birçok insan dissosiyasyon deneyimler. Travma sırasında beyin hayatta kalmaya odaklanır. Bu yüzden kişi anıları klasik şekilde işlemez.

Bessel van der Kolk bunu şöyle açıklar:

“Travma hatırlanmaz, yeniden yaşanır.”
(van der Kolk, 2014)

Bu nedenle kişi geçmişi hatırlamaz. Ancak beden ve duygular tepki vermeye devam eder. Örneğin kişi:

  • Yoğun tetiklenmeler yaşar

  • Bedensel sıkışmalar hisseder

  • Sebepsiz kaygı duyabilir

Ayrıca kişi bazen “hiçbir şey hissetmiyorum” diyebilir.

Çocukluk Anılarına Ulaşmak Neden Zorlaşır?

Şema Terapi bu zorluğu birkaç mekanizma ile açıklar.

1. Duygusal İhmal Anıları Silikleştirir

Bazı insanlar büyük travmalar yaşamaz. Ancak çocukken duygusal olarak görülmez.

Duygusal ihmalde kişi belirgin bir olay hatırlamaz. Buna rağmen derin bir eksiklik hisseder. Bu yüzden anılar silik kalabilir (Webb, 2012).

Üstelik kişi bugün bile bu eksikliği taşıyabilir.

2. Aşırı Telafi Modları Geçmişten Uzaklaştırır

Bazı kişiler güçlü kalmak ister. Bu yüzden geçmişe bakmaktan kaçınır. Özellikle şu modlar devreye girer:

  • Zorba/Saldırgan Mod

  • Aşırı Denetleyici Mod

  • Mükemmeliyetçi Mod

Bu modlar kişiyi korur. Ancak aynı zamanda duygusal çocuğa yaklaşmayı zorlaştırır.

Dolayısıyla kişi geçmişle bağlantı kurmakta zorlanır.

3. Beyin Hatırlamayı Riskli Görür

Beyin geçmiş acıyı bugünde yaşanacak sanabilir. Bu yüzden unutmayı güvenli bir çözüm gibi algılar.

Öte yandan kişi terapiyle birlikte bu korumayı yavaşça bırakabilir.

Şema Terapide Anılarla Nasıl Çalışılır?

Şema Terapi kişiyi zorla hatırlatmaz. Terapist önce güvenli bir bağ kurar. Ardından danışan duygularına yaklaşır. Zamanla anılar kendiliğinden açılır.

Terapistler özellikle şu yöntemleri kullanır:

  • İmgeleme ile yeniden senaryolaştırma

  • Sandalye çalışmaları

  • Mod farkındalığı

  • Duygusal ihtiyaçları görünür kılma

Arntz, imgeleme çalışmalarının şemaları iyileştirdiğini belirtir (Arntz, 2012).

Ayrıca bu çalışmalar danışanın duygusal çocuğa ulaşmasını kolaylaştırır.

Hatırlamamak Ne Anlatır?

Çocukluğunu hatırlayamayan biri aslında şunu demek ister:

  • “O zaman yalnızdım.”

  • “Bu duygular çok büyüktü.”

  • “Zihnim beni korudu.”

Sonuç olarak hatırlayamamak bir eksiklik değildir. Aksine zihin bir adaptasyon geliştirir.

Sonuç: Geçmiş Unutulmaz, Bazen Saklanır

Şema Terapi bize şunu öğretir:

Hatırlayamamak çoğu zaman zihnin kendini koruma yoludur.

Çocukluk anılarına ulaşmak zaman ister. Ayrıca güven ister. Ve en önemlisi şefkat ister. Bu nedenle iyileşme çoğu zaman hatırlamakla değil, bugün hissetmeye izin vermekle başlar.

Kaynakça (Referanslar)

  • Arntz, A. (2012). Imagery rescripting for personality disorders. Cognitive and Behavioral Practice. https://www.acabs.it/wp-content/uploads/2021/11/arntz_Imagery-Rescripting-for-Personality-Disorders-%E2%98%86.pdf

  • Bauer, P. J. (2015). A complementary processes account of the development of childhood amnesia. Developmental Review. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25844874/

  • van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score. Viking.

  • Webb, J. (2012). Running on Empty: Overcome Your Childhood Emotional Neglect. Morgan James Publishing.

  • Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner’s Guide. Guilford Press

Paylaş

Benzer Makaleler